Vấn đề đặt ra đối với nhiệm vụ giám sát vận hành thị trường điện trong thời gian tới

Cơ chế về giám sát thị trường điện cần thiết để đảm bảo cho việc vận hành thị trường điện cạnh tranh được diễn ra theo trật tự, không bị xáo trộn, đảm bảo cho thị trường điện diễn ra cạnh tranh minh bạch, công khai, bình đẳng. Mặt khác, việc giám sát thị trường điện cũng tạo điều kiện để các chủ thể, đơn vị điện lực an tâm khi quyền và nghĩa vụ của mình được bảo đảm chắc chắn khi tham gia thị trường điện cạnh tranh.

             Mặc dù thị trường phát điện cạnh tranh giai đoạn thí điểm đã đi vào hoạt động được một thời gian nhưng về mặt pháp lý, hệ thống văn bản trong lĩnh vực điện lực vẫn chưa có quy định nào nhấn mạnh cụ thể về chức năng, nhiệm vụ giám sát vận hành thị trường điện, cũng như chưa có quy định xác định rõ cơ quan nhà nước nào có thẩm quyền thực hiện chức năng này. Hiện tại, mới chỉ có Cục Điều tiết điện lực thực hiện các chức năng về điều tiết hoạt động điện lực. Trong thời gian qua, dường như đơn vị này thực hiện một số nội dung mang tính chất giống như giám sát vận hành thị trường điện được quy định rải rác tại một số văn bản hướng dẫn trong lĩnh vực điện lực, chẳng hạn như xử lý tranh chấp trên thị trường, xử lý vi phạm trong lĩnh vực điện lực, giám sát việc điều chỉnh giá điện.... Chức năng, nhiệm vụ chuyên biệt về giám sát vận hành thị trường điện cạnh tranh chưa được pháp luật hóa, dẫn đến việc thực hiện giám sát thị trường chưa có cơ sở pháp lý để thực hiện, hiệu quả quản lý nhà nước chưa cao.        

Thị trường phát điện cạnh tranh sẽ là một bước quan trọng trong tiến trình chuyển đổi ngành công nghiệp điện lực của Việt Nam. Một cơ chế giám sát thị trường điện đủ mạnh sẽ đảm bảo cho thị trường phát điện cạnh tranh hoạt động có hiệu quả, đáp ứng được mục tiêu quản lý nhà nước đặt ra. Để thực hiện thành công điều này, cần phải thiết lập những nguyên tắc giám sát thị trường điện lực trong đó cho phép việc kiểm soát việc vận hành thị trường điện, tuân thủ các quy định về vận hành thị trường điện, đánh giá sự tồn tại của việc lạm dụng những quyền lợi có được từ thị trường, và khi cần thiết có thể đưa ra những biện pháp xử lý đúng đắn. Khi bước sang thị trường điện cạnh tranh, cần phải đảm bảo tiến trình giám sát thị trường điện tiến hành đồng thời, phù hợp với hệ thống pháp luật về cạnh tranh.

            Để thị trường điện lực hoạt động có hiệu quả trong thời gian tới, đối với nhiệm vụ giám sát vận hành thị trường điện, cần thiết phải đảm bảo các vấn đề sau:

            Thứ nhất, về cơ chế pháp lý đối với chức năng, nhiệm vụ giám sát vận hành thị trường điện. Trong thời gian tới, để đảm bảo việc vận hành thị trường điện đạt được hiệu quả, cần thiết phải quy định về chức năng, nhiệm vụ giám sát vận hành thị trường điện và cơ quan có thẩm quyền thực hiện trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực hoặc tại các văn bản pháp luật hướng dẫn trong lĩnh vực điện lực. Mặt khác, cần phải ban hành văn bản quy định riêng, cụ thể hóa về các hoạt động giám sát vận hành thị trường điện, về trình tự, thủ tục giám sát, về cơ chế, nội dung, phương thức giám sát.

            Thứ hai, trong thời gian tới, khi mà thị trường điện cạnh tranh đi vào vận hành chính thức, sẽ có rất nhiều đơn vị điện lực tham gia thị trường điện, do đó, cần thiết tích cực tiếp tục phát huy thực hiện các hoạt động mang tính chất giám sát vận hành thị trường điện lực, phải cụ thể hóa, tăng cường và mở rộng các biện pháp giám sát vận hành thị trường điện. Mặt khác, cần thiết phải đào tạo về chuyên môn cho đội ngũ nhân lực làm công tác giám sát vận hành thị trường điện.

            Thứ ba, về phương diện giám sát giá điện, cần thống nhất quan điểm về việc điều chỉnh giá điện. Theo đó, giá điện trong giai đoạn tới được điều hành theo cơ chế thị trường trong điều kiện độc quyền, do vậy phải có sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước về hình thành và quản lý giá, nhằm hạn chế các lợi thế độc quyền gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng và lãng phí nguồn lực xã hội. Chỉ khi khâu sản xuất và phân phối đủ điều kiện thị trường cạnh tranh thì cơ chế hình thành và quản lý giá điện mới theo thị trường cạnh tranh. Giá điện phải bù đắp các chi phí hợp lý nhằm khuyến khích sản xuất và phát triển kinh tế xã hội. Cần phân biệt chi phí sản xuất thực tế và chi phí hợp lý. Chính vì vậy, việc hình thành giá điện, ngoài căn cứ vào số liệu quyết toán, kiểm toán, cần phải đánh giá, so sánh các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật và tham khảo mức giá, cơ cấu giá của các nước trong khu vực. Giá điện không nên thực hiện quá nhiều nhiệm vụ, vừa đảm bảo sản xuất, an ninh năng lượng, vừa thực hiện chức năng xã hội. Cần bỏ việc bao cấp qua giá, thu hẹp việc bù chéo giữa sản xuất và tiêu dùng. Các hộ nghèo cần được hỗ trợ qua các kênh khác thay vì trợ cấp qua giá điện. Cần minh bạch hóa giá điện, cơ cấu giá điện đồng thời với việc phối hợp thông tin tuyên truyền cho người dân. Trong điều kiện giá các đầu vào tăng cao, giá bán hiện nay chưa bù đắp được giá thành thì việc tăng giá điện là yêu cầu chính đáng, tuy nhiên, nếu các yếu tố cấu thành giá được công bố công khai, minh bạch, người tiêu dùng sẽ thấy được là mình đang trả cho những chi phí hợp lý, từ đó tránh được những phản ứng tiêu cực về giá điện.

 

 

Tin đã đăng